…a nie np. Grodzisko czy Kalinko? – takie pytanie zadał niedawno jeden z młodych mieszkańców grodu nad Nerem. Wbrew pozorom odpowiedź nie jest skomplikowana. Choć Grodzisko prawdopodobnie należy do najstarszych miejscowości rzgowskiej gminy, bo istniało już w czasach przedpiastowskich, leżało nieco na uboczu szlaku wiodącego z Piotrkowa do Łęczycy oraz z Wolborza do Uniejowa. Także w Kalinie istniała osada już w XII stuleciu, ale i ona znajdowała się na uboczu wspomnianych szlaków. Tymczasem Rzgów był osadą rycerską i leżał nad rzeką Ner, z dogodniejszym połączeniem z Pabianicami, gdzie urzędowali zarządcy dóbr pabiańskich. Właśnie to korzystne położenie skłoniło Kapitułę Krakowską do nadania Rzgowowi praw miejskich w 1467 roku. Do tej propozycji przychylił się jeden z najlepszych władców polskich król Kazimierz Jagiellończyk.
Ukształtowany w średniowieczu system dróg był niezwykle ważnym czynnikiem decydującym o rozwoju ówczesnej Polski. Warunkował on rozwój wielu miast, jak choćby Piotrkowa. To nie przypadek, że właśnie w tym mieście leżącym na skrzyżowaniu wielu szlaków drogowych, odbywały się zjazdy, obradowały sejmy (tu narodził się polski parlamentaryzm), wybierano królów itd. Gdyby nie konkurencyjne Pabianice, być może Rzgów rozwinąłby się szybciej i w bardziej znaczący ośrodek. Właśnie z obawy o zbyt szybki rozwój grodu nad Nerem, Pabianice obawiające się konkurenta doprowadziły szybko do zburzenia ratusza wzniesionego z inicjatywy rzgowian w 1750 roku.
Wspomniane inne miejscowości, leżące na uboczu ważnych szlaków drogowych, nie miały takich atutów jak Rzgów, a więc i szans na rozwój oraz nadanie praw miejskich. Zarządcy dóbr kościelnych urzędujący w pabianickim zamku podchodzili do tych spraw profesjonalnie, z chłodną kalkulacją. To dlatego właśnie w Rzgowie a nie np. w Grodzisku stosunkowo szybko powstała parafia ze świątynią (odciążając pobliski Tuszyn), a potem rozwijająca się osada uzyskała status miejski.
Na zdjęciu: Król Kazimierz Jagiellończyk, jeden z najlepszych władców Polski, nadał Rzgowowi prawa miejskie, reprodukcja obrazu Jana Matejki
Ryszard Poradowski
