Ta najmłodsza z form ochrony przyrody, wprowadzona w naszym kraju w 2004 roku jako jeden z obowiązków związanych z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej, obowiązuje we wszystkich krajach należących do UE. Tworzą one Europejską Sieć Ekologiczną obszarów ochrony Natura 2000.
Obszar Natura 2000 to obszar ochrony, a nie obszar chroniony w całości*, gdyż ochronie podlegają tylko konkretne siedliska przyrodnicze i gatunki „naturowe” wraz z ich siedliskami i warunkami biotycznymi. Na ich terenie możliwe jest prowadzenie dotychczasowej działalności gospodarczej (rolnej, leśnej i innej), byleby nie pogarszała ona stanu przedmiotów ochrony. Nadrzędnym celem istnienia obszaru Natura 2000 jest utrzymanie lub odtworzenie właściwego stanu
chronionych w nim gatunków i siedlisk przyrodniczych. Cechą charakterystyczną Natura 2000 jest ich znaczenie dla ochrony przyrody i krajobrazu zarówno w skali kontynentu, kraju, jak i regionu. Ta sieć ma gwarantować utrzymania różnorodności biologicznej regionu jako części kontynentu – uważają autorzy obszernego opracowania na temat Natury 2000 w Łódzkiem.
W Łódzkiem mamy 5 obszarów specjalnej ochrony ptaków (40170 ha) oraz 36 obszarów mających znaczenie dla Wspólnoty, tj. przyszłych obszarów ochrony siedlisk (53695 ha). Łącznie to ok. 71 tys. ha, czyli zaledwie 3,9 proc. terytorium województwa.
Jak to się wszystko zaczęło? Punktem zwrotnym innego podejścia do środowiska był raport sekretarza generalnego ONZ Sithu U Thanta z 26 maja 1969 roku, w którym przedstawił zagrożenia dla środowiska przyrodniczego i potrzebę ochrony zasobów Ziemi. Dziś cała europejska siec Natura 2000 obejmuje ok. 1063 tys. km kw obszarów lądowych oraz ponad 229 tys. km kw. obszarów morskich.
W Polsce oficjalnie zatwierdzono 145 obszarów ptasich (w tym 3 morskie) o pow. prawie 56 tys. km kw. Siedlisk mamy ponad 820 i wyznaczane są kolejne. W Łódzkiem powierzchnia obszarów Natura 2000 obejmuje łącznie 41 obszarów, m.in. Zbiornik „Jeziorsko”, Dolinę Pilicy i Dolinę Środkowej Warty – obszary specjalnej ochrony ptaków, a także Lasy Spalskie, Niebieskie Źródła, Pradolinę Bzury – Neru, Dolinę Środkowej Pilicy, Dolinę Rawki, Lasy Smardzewickie, Dolinę Dolnej Pilicy i Dolinę Górnej Pilicy – obszary mające znaczenie dla Wspólnoty.
Jeśli idzie o ochronę roślin, to w Łódzkiem mamy 6 gatunków spośród 46, jakie występują w kraju. W przypadku zwierząt bezkręgowych mamy ich w województwie 11 gatunków (aż 7 w Lasach Spalskich), m.in. czerwończyk nieparek, trzepla zielona i zalotka większa. Jeśli idzie o zwierzęta kręgowe jest ich 17 gatunków, m.in. minóg strumieniowy, boleń, piskorz traszka grzebieniasta, wydra, nocek duży, bóbr europejski, a także łabędź krzykliwy, bocian czarny, trzmielojad i rybitwa rzeczna…
Polska od lat chroni swoje zasoby przyrodnicze w różnorodny sposób i angażuje się w ochronę planety. Mamy parki, rezerwaty, pomniki przyrody. Rośnie też świadomość potrzeby troski o środowisko. Widać to również w naszym regionie, gdzie np. w lasach Nadleśnictwa Kolumna, w składzie których znajduje się m.in. leśnictwo Tuszyn, od lat pod ochroną są rezerwaty przyrody.
Polacy, zgodnie z wymogami międzynarodowymi, pierwszy raport o stanie ochrony środowiska złożyli w 2007 roku. Dziś również na forum międzynarodowym deklarujemy swoją troskę o planetę.
Ryszard Poradowski
